زمانی که سلول های موجود در بدن به صورت غیر طبیعی و غیر عادی شروع به رشد و تکثیر کنند، باعث تشکیل توده های سرطانی و اقدام برای انجام پرتو درمانی می کنند.
جهت برطرف کردن توده های سرطانی و درمان سرطان راهکار های مختلفی وجود دارد که یکی از راه های درمان، استفاده از پرتو درمانی است.
پرتو درمانی یا رادیوتراپی یکی از روش های درمان سرطان می باشد که با استفاده از امواج پر انرژی مثل اشعه ایکس باعث برطرف شدن سلول های سرطانی و درمان سرطان میشود.
پرتو درمانی را معمولاً در مراحل ابتدایی سرطان مورد استفاده قرار می دهند، یعنی زمانی که سلول های سرطانی موجود در بافت ها قرار دارند و به اندام های اطراف سرایت نکردهاند.
این نکته را باید بگوییم که پرتو نوعی درمان مکمل است که در کنار روش هایی چون جراحی و شیمی درمانی به کار گرفته می شود.
مثلاً زمان هایی که می خواهند توموری را از بدن خارج کنند ابتدا جراحی را انجام می دهند و تومور را خارج می کنند و سپس با استفاده از پرتو درمانی سلول های سرطانی باقی مانده را از بین می برند و ریسک عود دوباره بیماری را کاهش می دهند.
گاهی اوقات نیز اگر توده سرطانی بزرگ باشد، با استفاده از پرتو درمانی آن را کوچک کرده و سپس از طریق روش جراحی آن را خارج می کنند.
به طور کلی اهداف انجام پرتو شامل درمان کردن سرطان در مراحل ابتدایی، انجام درمان مکمل در کنار روش شیمی درمانی و جراحی، کم کردن ریسک عود دوباره بیماری و تسکین دادن علائم بیماری در شرایطی که امکان درمان شدن بیمار وجود ندارد، می باشد.
درمان سرطان دهانه رحم با پرتو درمانی از بهترین روش های درمانی می باشد که پزشک متخصص تجویز می کند.
انواع پرتودرمانی
پرتودرمانی یا رادیوتراپی با دو تکنیک انجام می شود:
پرتودرمانی خارجی
پرتو درمانی خارجی جزو رایجترین نوع های پرتو درمانی است که برای انجام آن دستگاه در بیرون از بدن بیمار و در فاصله ای مشخص قرار می گیرد.
پیش از آنکه پرتو درمانی انجام شود، بیمار توسط پزشک مورد معاینه قرار می گیرد و شرح حالی دقیق از بیمار مشخص میشود.
سپس یک جلسه شبیه سازی برای بیمار انجام می شود و در طی آن از بیمار خواسته می شود که تکان نخورده و بی حرکت روی تخت قرار بگیرد.
نواحی که پرتودرمانی باید انجام شود را نقطه گذاری شده و اینگونه زوایای پرتو درمانی مشخص می گردد.
پزشک با انجام این شبیه سازی، از آن در طول درمان، جهت راهنمایی استفاده می کند.
در روز انجام پرتودرمانی بیمار باید بر روی تخت خوابیده و بدون حرکت باشد.
دستگاه مربوط به پرتو در اطراف بدن وی حرکت کرده و دوزهایی از اشعه پر قدرت را در زوایای مختلف به تومور مورد نظر می تاباند.
پزشک مورد نظر اندازه پرتو و شکل آن را مشخص می کند تا متناسب با وضعیت بیمار دوز مشخصی را برای وی استفاده کند و بافت سالم موجود در بدن بیمار آسیب نبیند.
با توجه به وضعیتی که بیمار دارد، پرتو برای چند هفته مورد استفاده قرار می گیرد و گاهی از مواقع نیز بیمار به انجام پرتودرمانی برای دوبار در روز احتیاج دارد.
انجام این روش درمانی نیاز به مدت زمانی ۳۰ الی ۶۰ دقیقه دارد و کاملا بدون درد می باشد.
پرتودرمانی داخلی
در پرتو درمانی داخلی منبع رادیو اکتیو را به صورت نوعی ایمپلنت (سوزن، کپسول، بالون یا سیم) در داخل بدن و در ناحیه ای نزدیک به تومور قرار می دهند.
دوزهای بالای تابش به صورت دقیق تومور سرطانی مورد نظر را هدف قرار داده و آن را از بین می برند و کمترین آسیب را به بافت های سالم وارد می کنند.
کاشت ایمپلنت نیاز به جراحی دارد که ممکن است تحت بیحسی موضعی یا بیهوشی صورت بگیرد.
پزشک برای اینکه محل دقیق کاشت را مشخص کند، از آزمایشات تصویربرداری چون سیتی اسکن، ام آر آی و سونوگرافی استفاده می کند.
مدت زمانی که ایمپلنت باید در داخل بدن باشد، بستگی به نوع سرطان و محل آن دارد.
این مدت زمان می تواند از چند ساعت تا چند روز متغیر باشد که با طی شدن آن ایمپلنت مورد نظر توسط پزشک از بدن خارج می گردد.
استفاده از پرتو باعث تحت تاثیر قرار گرفتن سلول های سرطانی و بافت های اطراف آن میشود و حتی در طی درمان ممکن است که سلول های سالم نیز از بین بروند، به همین دلیل ممکن است که عوارض جانبی در شخص رخ دهد.
با ترمیم شدن سلول های سالم، عوارض جانبی ناشی از پرتو نیز کم کم برطرف می گردند.
با انجام پرتودرمانی و استفاده از اشعه های پرقدرت دیانای درون سلول ها از بین رفته و آسیب می بیند در صورتی که سلول نتواند دیانای خود را بازسازی کند خود نیز از بین می رود.
انجام پرتو توسط تیم حرفهای صورت می گیرد که تشکیل شده از متخصصان انکولوژی و متخصصان رادیوتراپی است.
درمان از طریق پرتودرمانی دارای حساسیت بسیار بالایی است، باید به دقت بالایی صورت بگیرد و کمترین آسیب را به سلول های سالم وارد کند.
نکات مهم پیش از انجام پرتودرمانی
پیش از آنکه پرتو درمانی را انجام دهید باید یک سری نکات را مورد توجه قرار دهید از جمله:
اگر خانم هستید نباید باردار باشید و اگر آقا هستید نباید همسر باردار داشته باشید زیرا انجام پرتو درمانی بر روی جنین تاثیر منفی گذاشته و آسیب هایی را به وی وارد می کند.
به همین دلیل پیش از انجام پرتو حتماً از تست بارداری استفاده کنید و حتماً در رابطه با توانایی بارداری بعد از انجام پرتو درمانی نیز از پزشک خود سوالات لازم را بپرسید.
در صورتی که سیگاری هستید، حتماً سیگار را ترک کنید زیرا سیگار بر روی پرتو تاثیر منفی می گذارد و ترک کردن آن تاثیرات پرتو درمانی را چند برابر می کند.
با ترک کردن سیگار همچنین به کاهش عوارض ناشی از پرتو درمانی نیز کمک می کنید.
اگر در بدنتان دارای ابزار های پزشکی هستید حتماً آن را به پزشک خود اطلاع دهید.
مثل زمان هایی که جراحی قلب انجام دادهاید و از باتری قلب استفاده می کنید، باید بدانید که انجام پرتو درمانی بر روی این دستگاه ها تاثیر منفی می گذارد.
باید حتما از پوست خود به خوبی مراقبت کنید زیرا انجام پرتودرمانی بر روی پوست تاثیر منفی می گذارد.
حتماً قسمت هایی از پوست که تحت پرتو درمانی قرار می گیرد را، به خوبی مراقبت نمایید.
نکات مراقبتی بعد از انجام پرتو درمانی
با توجه به نوع سرطان و روند درمانی که برای آن سرطان به کار گرفته شده است نکات مراقبتی باید برنامهریزی شود.
از موارد مراقبتی که باید بعد از انجام پرتو درمانی مورد توجه قرار دهید می توان موارد زیر را بیان نمود:
- حتماً مایعات زیادی را مورد استفاده قرار بدهید.
- انجام پرتو زمانی باعث زخم شدن گلو میشود از این رو برای تسکین دادن درد ناشی از آن از مایعات خنک استفاده کنید.
- میزان استراحت خود را بعد از انجام پرتو درمانی افزایش دهید.
- از رژیم غذایی که پرکالری است و دارایی میزان پروتئین بالایی است استفاده نمایید.
- تعداد وعده های غذایی خود را افزایش دهید ولی در هر وعده میزان حجم کمتری غذا مصرف کنید.
- استفاده از پرتو درمانی باعث بروز یک سری عوارض می شود از این رو برای کم کردن حالت تهوع و استفراغ ناشی از پرتو درمانی بهتر است که غذا های حاوی فیبر را مصرف کنید و از مصرف کردن غذا های پرچرب و سنگین خودداری کنید.
- نوشیدنی های گازدار را مصرف نکنید.
- اگر دچار علائمی چون نفس تنگی، وجود درد در قفسه سینه، تشنج کردن و حس گیجی شدید حتماً سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
عوارض پرتو درمانی
پرتو درمانی یکی از روش های رایج برای درمان انواع مختلف سرطان است که با استفاده از پرتوهای پرانرژی مانند اشعه ایکس یا پروتون ها، سلول های سرطانی را هدف قرار می دهد و از بین می برد.
با این حال، این روش می تواند به سلول های سالم اطراف نیز آسیب برساند و باعث بروز عوارض جانبی شود.
شدت و نوع این عوارض بسته به محل درمان، دوز پرتو، و شرایط بدنی بیمار متفاوت است.
از عوارض شایع پرتو می توان به خستگی مفرط، تغییرات پوستی در ناحیه درمان (مانند قرمزی، پوسته ریزی یا سوختگی خفیف)، و ریزش مو در ناحیه تابش اشاره کرد.
اگر درمان در نواحی خاصی مانند شکم یا لگن انجام شود، ممکن است بیمار دچار تهوع، اسهال، یا مشکلات گوارشی شود.
پرتو درمانی در ناحیه سر و گردن میتواند باعث خشکی دهان، زخم دهانی و تغییر در حس چشایی شود.
برخی عوارض ممکن است مدت کوتاهی پس از پایان درمان از بین بروند، اما در برخی موارد، عوارض دیررس یا بلند مدت نیز رخ می دهند.
این موارد شامل ناباروری، آسیب به بافت های اطراف، مشکلات قلبی یا ریوی (در صورت درمان در ناحیه قفسه سینه)، و افزایش احتمال بروز سرطان های ثانویه در آینده هستند.
پزشکان همواره سعی می کنند با برنامهریزی دقیق درمان، این عوارض را به حداقل برسانند.
پرتو درمانی چه زمانی انجام می شود؟
پرتو درمانی معمولاً به عنوان یکی از روش های اصلی مقابله با سرطان مورد استفاده قرار می گیرد و ممکن است در مراحل مختلف بیماری انجام شود.
در برخی موارد، پرتو به عنوان درمان اولیه برای از بین بردن تومورهای سرطانی به کار می رود، به ویژه زمانی که جراحی ممکن نیست یا تومور در محل حساسی قرار دارد که برداشتن آن دشوار است.
این روش می تواند به تنهایی یا همراه با شیمی درمانی استفاده شود تا اثربخشی بیشتری داشته باشد.
در برخی دیگر از موارد، پرتو درمانی پس از جراحی انجام می شود که به آن پرتو درمانی کمکی گفته می شود.
هدف از این نوع درمان، از بین بردن سلول های سرطانی باقی مانده پس از جراحی است تا احتمال بازگشت سرطان کاهش یابد.
در مواقعی که تومور پیش از جراحی بسیار بزرگ است، ممکن است از پرتو قبل از عمل استفاده شود تا اندازه تومور کاهش یابد و عمل جراحی آسان تر و موفق تر انجام شود.
پرتو درمانی همچنین می تواند به عنوان درمان تسکینی در مراحل پیشرفته سرطان به کار رود یعنی زمانی که درمان کامل بیماری ممکن نیست، اما می توان با پرتو درمانی علائمی مانند درد، خونریزی یا انسداد ناشی از تومور را کاهش داد.
در این شرایط، هدف از درمان بهبود کیفیت زندگی بیمار و کاهش ناراحتی های ناشی از رشد تومور است، نه لزوماً درمان کامل بیماری.
فرق پرتو درمانی با شیمی درمانی
پرتو درمانی و شیمی درمانی هر دو از روش های رایج در درمان سرطان هستند، اما تفاوت های اساسی در نحوه عملکرد و کاربرد آن ها وجود دارد.
پرتو درمانی از اشعه های پرانرژی مانند اشعه ایکس یا پروتون ها برای هدف قرار دادن و از بین بردن سلولهای سرطانی در یک ناحیه خاص از بدن استفاده می کند.
این روش معمولاً موضعی است، یعنی فقط ناحیه ای را که سرطان در آن قرار دارد تحت تأثیر قرار می دهد.
در مقابل، شیمی درمانی یک درمان سیستمیک است، به این معنی که داروهای ضدسرطان از طریق جریان خون در سراسر بدن پخش می شوند و می توانند سلول های سرطانی را در هر نقطهای از بدن هدف قرار دهند.
به همین دلیل، شیمی درمانی برای سرطان هایی که گسترش یافته اند یا احتمال پخش آن ها وجود دارد مناسب تر است.
این داروها همچنین ممکن است بر سلول های سالمی که سریع تقسیم می شوند (مثل سلولهای مو، پوست، یا دستگاه گوارش) اثر بگذارند و باعث بروز عوارض جانبی گسترده تری شوند.
از نظر کاربرد، پزشکان ممکن است بسته به نوع، محل و مرحله سرطان، یکی از این روش ها یا ترکیبی از هر دو را توصیه کنند.
گاهی اوقات پرتو برای درمان موضعی تومور استفاده می شود، در حالی که شیمی درمانی به عنوان پشتیبان برای جلوگیری از گسترش یا بازگشت سرطان به کار می رود.
انتخاب بین این دو روش یا استفاده همزمان از آن ها بر اساس شرایط خاص هر بیمار و نظر تیم پزشکی تعیین می شود.
5 پاسخ
پرتو درمانی برای همه سرطانها مؤثره؟
سلام و عرض ادب
نه، پرتو درمانی برای همه انواع سرطانها مؤثر نیست. این درمان بیشتر برای برخی از سرطانها مانند سرطان پستان، پروستات، و ریه استفاده میشود و معمولاً به عنوان درمان تکمیلی یا بهبود علائم در نظر گرفته میشود.
نوع سرطان و مرحله پیشرفت آن نقش مهمی در تصمیمگیری درمانی دارد.
پرتودرمانی فقط برای سرطانها کاربرد داره یا بیماریهای دیگه هم هست؟
آیا پرتودرمانی میتونه همراه با جراحی انجام بشه یا بعد از اون؟
پرتودرمانی به اندامهای اطراف تومور هم آسیب میزنه؟