دهانه رحم به بخش زیرین رحم گفته می شود که به واژن وصل است. سرطان دهانه رحم جزو بیماری های شایعی است که در میان زنان وجود داشته و به دلیل رشد و تکثیر غیر طبیعی سلول های موجود در دهانه رحم ایجاد می گردد.

از علت های اصلی بروز این سرطان وجود عفونت ناشی از ویروس HPV است.

این سرطان رشد آرامی دارد و در صورت پیشرفت کردن علائم ناشی از آن ظاهر می گردد از این رو با استفاده از آزمایش غربالگری پاپ اسمیر می توان مانع از پیشرفت آن شد.

درمان سرطان دهانه رحم بستگی مرحله سرطان و میزان پیشرفت آن دارد.

از جمله راهکار های درمانی این سرطان استفاده از روش جراحی، شیمی درمانی و پرتو درمانی است.

سرطان دهانه رحم توسط تیمی که از پزشکان زیر تشکیل شده است درمان می گردد:

• پزشک متخصص و فوق تخصص زنان
• پزشک انکولوژی زنان
• پزشک جراح
• متخصص پرتودرمانی
• متخصص انکولوژی که شیمی درمانی را انجام می دهد.

انواع جراحی سرطان دهانه رحم

انجام جراحی سرطان دهانه رحم روشی است که جهت درمان سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه به کار گرفته می‌شود.

گاهی مواقع نیز جهت تشخیص دادن این بیماری و مشخص کردن میزان پیشرفت سرطان به کار گرفته می شود.

از جمله اصلی ترین راهکار درمانی سرطان دهانه رحم در مرحله این سرطان، انجام جراحی است.

این امکان وجود دارد که روش جراحی را برای مرحله ۲A نیز به کار بگیرند.

روش های جراحی که پزشکان برای درمان سرطان دهانه رحم به کار می گیرند عبارتند از:

هیسترکتومی کامل

از جراحی هیسترکتومی کامل جهت برداشتن رحم و دهانه رحم استفاده می کنند به صورتی که پزشک جراح از طریق واژن یا روش لاپاراسکوپی و روش جراحی باز، رحم و دهانه رحم را کامل خارج می کند.

هیسترکتومی رادیکال

هیسترکتومی رادیکال  جزو روش های جراحی است که در مراحل اولیه سرطان دهانه رحم به کار گرفته می شود.

از طریق روش جراحی هیسترکتومی رادیکال پزشک جراح اقدام به خارج کردن دهانه رحم، رحم، قسمتی از واژن، رباط ها و بافت هایی که در اطراف دهانه رحم وجود دارد، می کند.

گاهی اوقات نیز در طی جراحی، جراح مجبور می شود غدد لنفاوی موجود در لگن و شکم، لوله های فالوپ موجود و تخمدان را هم خارج می کند.

هیسترکتومی رادیکال را می توان از روش های هیسترکتومی شکمی، هیسترکتومی لاپاراسکوپی و هیسترکتومی رباتیک انجام داد.

انجام این جراحی از طریق لاپاراسکوپ و رباتیک دوران نقاهت کمتری دارد و فرد خیلی سریع تر بهبود می یابد.

جراحی هیسترکتومی رادیکال اصلاح شده

از طریق روش هیسترکتومی رادیکال اصلاح شده پزشک جراح رحم، دهانه رحم، قسمت بالایی واژن، غدد لنفاوی، بافت ها و رباط های اطراف را خارج می کند.

اما مقدار خروج بافت ها و اندام های اطراف به اندازه جراحی هیسترکتومی رادیکال نیست.

جراحی تراکلکتومی رادیکال

جراحی تراکلکتومی رادیکال روش جراحی است که از طریق آن دهانه رحم را حذف می کنند و مابقی رحم، سالم و دست نزده می ماند.

از طریق این جراحی می توان سرطان دهانه رحم را در مراحل اولیه درمان کرد.

از طریق جراحی تراکلکتومی رادیکال، رحم و تخمدان خارج نمی گردد ولی جراح اقدام به حذف دهانه رحم، غدد لنفاوی مجاور، بافت ها و بخش فوقانی واژن می کند به همین دلیل امکان بارداری فرد بیمار هنوز وجود دارد.

این جراحی را برای زنانی انجام می دهند که مبتلا به سرطان دهانه رحم هستند و قطر تومور آنها از ۲ سانتی متر کمتر بوده و می خواهند در آینده باردار شوند.

جراحی سالپنگو اوفورکتومی دو طرفه

در صورت پیشرفت کردن سرطان در این روش جراحی، جراح مجبور به برداشتن هر دو تخمدان و لوله فالوپ می شود.

این جراحی را به دو روش باز و لاپاراسکوپی انجام می دهند و بر روی هورمون های بدن و باروری فرد تاثیر می گذارد.

جراحی سالپنگو اوفورکتومی دو طرفه را تحت بیهوشی انجام می دهند تا بیمار چیزی از درد متوجه نشود.

جراحی تخلیه ناحیه لگنی

در این روش جراحی، جراحی گسترده تر انجام می شود و در زمان انجام علاوه بر دهانه رحم، تخمدان، غدد لنفاوی و واژن، جراح روده بزرگ، مثانه و رکتوم را هم خارج می کند.

سپس ابزار هایی مصنوعی را جهت ادرار و مدفوع کردن بیمار قرار می دهد.

در این مواقع برای اینکه واژنی مصنوعی برای بیمار ایجاد گردد باید بیمار تحت جراحی پلاستیکی قرار بگیرد.

در واقع روش جراحی تخلیه ناحیه لگنی در مواقع پیشرفت سرطان انجام می شود و از طریق آن تمام احشاء لگنی غیر از عروق و عصب ها، تخلیه می گردد.

این جراحی جزو بزرگترین جراحی های سرطان است که صورت می گیرد و پزشکان کمی هستند که اقدام به انجام آن می کنند.

عوارض جراحی سرطان دهانه رحم

با انجام هر عمل جراحی احتمال ایجاد یکسری عارضه در بیمار وجود دارد.

برخی عوارض جزئی هستند و به مرور رفع می‌شوند اما برخی دیگر ریسک بالایی دارند و باید حتما در صورت بروز به پزشک مراجعه کرد.

از جمله عوارض احتمالی جراحی سرطان دهانه رحم می توان به موارد زیر اشاره کرد:

عفونت کردن

با انجام جراحی بیمار مستعد عفونت در قسمت قفسه سینه خود می شود، از این رو چنان چه با علائم زیر مواجه شد باید به پزشک مراجعه کند:

• تب‌ و لرز داشتن
• داشتن حس گرما یا سرما
• سرفه کردن
• متورم شدن ناحیه جراحی
• داشتن حس ناخوشایند و بیماری
• وجود قرمزی در ناحیه زخم ایجاد شده

جهت رفع عفونت موجود بیمار باید آنتی بیوتیک های تجویزی پزشک را کاملا و به موقع مصرف کند‌.

وجود خونریزی واژن

با انجام جراحی امکان خونریزی از واژن وجود دارد. خونریزی رخ داده چون پریودی سبک است و طی مدت زمان چند روزه یا چند هفتگی رفع می شود.

در صورت وقوع موارد زیر باید به پزشک مراجعه کنید:

• داشتن خونریزی بسیار شدید
• وجود ترشحات سبز و زرد رنگ
• قطع شدن خونریزی و شروع مجدد آن
• ایجاد لخته خون

احتمال ایجاد لخته خون در لگن و پا ها وجود دارد که خطرناک بوده و ممکن است موجب آمبولی ریه گردد.

برای اینکه از ایجاد لخته خون جلوگیری شود باید بیمار از جوراب های مخصوص استفاده کرده و دارو های رقیق کننده خون را مصرف نماید.

بروز خونریزی داخلی لگن و شکم

ریسک بروز این عارضه کم است ولی در صورت رخ دادن باید بیمار تحت جراحی ثانویه قرار بگیرد.

ایجاد مشکلاتی در مثانه و روده

با انجام جراحی امکان آسیب دیدن اندام های اطراف چون مثانه و روده وجود دارد.

در زمان جراحی معمولا پزشکان متوجه این عارضه می‌ شوند و آن را رفع می کنند.

متورم شدن پا ها و بی حسی در آنها

ممکن است عصب های لگن حین جراحی آسیب دیده و باعث بی حسی در پا ها شود.

برداشتن غدد لنفاوی حین جراحی نیز اختلالاتی را در جریان مایع لنفاوی بدن به وجود آورده و موجب متورم شدن پا ها می گردد.

متورم شدن شکم یا ایجاد توده در آن

لنفوسل به تورم ایجاد شده از مایع می گویند که با انجام جراحی ممکن است در قسمت شکم بروز یابد‌.

در صورت بزرگ و دردناک بودن آنها پزشک می تواند با استفاده از سوزن اقدام به تخلیه آن کند.

کاندید های مناسب درمان سرطان دهانه رحم با جراحی

• بیماران مبتلا به سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه (مرحله IA و IB1)
• افرادی با تومور کوچک‌تر از ۴ سانتی‌ دمتر
• بیماران بدون درگیری غدد لنفاوی
• افرادی بدون درگیری بافت‌ های اطراف (پارامتریوم)
• زنان جوان با تمایل به حفظ باروری (در صورت صلاح‌ دید پزشکی)
• بیمارانی با وضعیت عمومی جسمی مناسب برای جراحی
• افرادی بدون سابقه بیماری‌ های شدید زمینه‌ای
• بیمارانی که امکان دسترسی به امکانات جراحی پیشرفته را دارند
• افرادی که از لحاظ روحی آماده پذیرش عوارض احتمالی جراحی هستند
• بیمارانی که تمایلی به انجام رادیوتراپی یا شیمی‌ درمانی ندارند

درمان جراحی برای سرطان دهانه رحم، به‌ ویژه در مراحل اولیه بیماری، یکی از گزینه‌ های موثر و رایج است.

افرادی که در مرحله IA یا IB1 بیماری قرار دارند و تومور آن‌ ها محدود به دهانه رحم است (بدون درگیری سایر نواحی لگن یا غدد لنفاوی)، معمولا بهترین کاندید برای انجام جراحی محسوب می‌ شوند.

انتخاب این افراد با انجام بررسی‌ هایی مانند MRI، CT scan و نمونه‌ برداری از بافت انجام می‌ شود تا میزان گسترش سرطان به‌ دقت مشخص شود.

زنان جوانی که هنوز فرزنددار نشده‌ اند و تمایل به حفظ قدرت باروری دارند نیز، در صورت دارا بودن شرایط خاص مانند تومور کوچک‌ تر از ۲ سانتی‌متر و بدون درگیری لنفاوی، ممکن است کاندید تراکلکتومی (جراحی حفظ دهانه رحم) باشند.

از سوی دیگر، وضعیت عمومی بیمار، سلامت اندام‌ های حیاتی، و عدم وجود بیماری‌ های مزمن نظیر مشکلات قلبی یا ریوی، نقش کلیدی در تاییدصلاحیت بیمار برای انجام جراحی دارند.

تصمیم نهایی باید با ارزیابی چند رشته‌ ای توسط تیم انکولوژی، جراح، و پزشک زنان صورت گیرد.

آمادگی پیش از عمل جراحی سرطان دهانه رحم

آمادگی پیش از جراحی سرطان دهانه رحم شامل مجموعه‌ ای از ارزیابی‌ های پزشکی است که به منظور اطمینان از ایمنی بیمار و موفقیت عمل انجام می‌ شود.

ابتدا آزمایش‌ های خون، بررسی عملکرد کلیه و کبد، نوار قلب (ECG) و گاهی تصویربرداری‌ های دقیق مانند MRI یا CT اسکن برای تعیین دقیق مرحله بیماری و گسترش احتمالی آن انجام می‌ گیرد.

پزشک همچنین معاینه فیزیکی و بررسی وضعیت تغذیه‌ای بیمار را انجام می‌ دهد و در صورت وجود کم‌خونی یا ضعف ایمنی، اقدام به اصلاح آن می‌ کند.

اگر بیمار سیگار مصرف می‌ کند یا دچار چاقی مفرط است، توصیه می‌ شود که برای کاهش عوارض جراحی، تغییراتی در سبک زندگی قبل از عمل ایجاد شود.

در صورت نیاز به بیهوشی عمومی، مشاوره با متخصص بیهوشی انجام می‌ گیرد تا ریسک‌های احتمالی بررسی شود.

از بعد روانی و اطلاعاتی، آموزش بیمار نقش بسیار مهمی در کاهش اضطراب و افزایش همکاری او در فرآیند درمان دارد.

پزشک و پرستار موظفند اطلاعات کاملی در مورد نوع جراحی، مدت زمان بستری، عوارض احتمالی و مراحل بهبودی در اختیار بیمار قرار دهند.

گاهی مشاوره روان‌ شناسی نیز توصیه می‌ شود، به‌ویژه اگر بیمار نگران تأثیرات جراحی بر باروری، روابط جنسی یا تصویر بدنی خود باشد.

در روزهای قبل از جراحی، بیمار باید داروهای خاصی را طبق تجویز مصرف یا قطع کند (مانند داروهای ضدانعقاد).

در نهایت، شب قبل از عمل معمولا بیمار باید ناشتا باشد و رژیم غذایی سبک‌تری داشته باشد.

این مجموعه اقدامات، آمادگی جسمی و ذهنی بیمار را برای ورود به اتاق عمل تضمین می‌ کند و احتمال موفقیت جراحی را به‌ طور قابل توجهی افزایش می‌ دهد.

مراقبت های بعد از جراحی سرطان دهانه رحم

پس از انجام جراحی سرطان دهانه رحم، بیمار معمولا بین چند روز تا یک هفته در بیمارستان بستری می‌ شود تا از نظر بروز عوارض اولیه مانند خونریزی، عفونت، یا لخته شدن خون تحت نظر قرار گیرد.

در این دوره، کنترل درد با داروهای مسکن، پایش وضعیت زخم جراحی و آموزش روش صحیح مراقبت از آن از اهمیت زیادی برخوردار است.

در صورتی که غدد لنفاوی نیز برداشته شده باشند، بیمار ممکن است با تورم پاها (لنف‌ادم) مواجه شود که نیاز به پیگیری ویژه دارد.

پزشک ممکن است توصیه به پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین، فعالیت شدید بدنی و مقاربت جنسی برای مدت زمان مشخصی کند تا بهبودی کامل حاصل شود.

در کنار مراقبت‌ های فیزیکی، پیگیری منظم با پزشک معالج برای بررسی پاسخ به درمان و شناسایی هرگونه بازگشت احتمالی بیماری بسیار مهم است.

این مراجعات معمولا شامل معاینه لگنی، آزمایش‌ های خون، و گاهی تصویربرداری‌ های دوره‌ ای هستند.

برخی بیماران ممکن است پس از جراحی دچار مشکلاتی مانند بی‌ اختیاری ادرار، خشکی واژن، یا اختلالات جنسی شوند که نیاز به مشاوره تخصصی با اورولوژیست یا مشاور جنسی دارند.

از نظر روحی، حمایت خانواده، گروه‌ های حمایتی و گاه روان‌ درمانگری می‌ تواند به بیمار در تطبیق با تغییرات جسمی و روانی پس از جراحی کمک زیادی کند و کیفیت زندگی او را ارتقا دهد.