به دو عضوی که شکل بادامی دارند و در دو طرف رحم قرار گرفته ‌اند تخمدان می‌ گویند و قسمتی از اندام جنسی بانوان را تشکیل داده است.

تخمدان ها به وسیله لوله ‌هایی به رحم وصل شده اند و وظیفه ترشح کردن هورمون استروژن و همچنین پروژسترون را بر عهده دارند.

چنان چه کیسه‌ هایی که حاوی مواد مایع و یا مواد نیمه جامد هستند در درون تخمدان‌ ها به وجود آیند به آنها کیست تخمدان می گویند که در بسیاری از زنان مشاهده شده و جزو مشکلات زنان تلقی می‌شود و در هر سنی ممکن است به وجود آیند ولی اکثر مواقع در دوران باروری ایجاد می گردند.

کیست ‌های تخمدانی در انواع مختلفی وجود دارند و حدوداً یک درصد از آنها ممکن است که سرطانی شوند.

اکثر بانوان ممکن است که به کیست تخمدان مبتلا باشند ولی هیچگونه علائمی را مشاهده نکنند زیرا بیشتر کیست ‌های تخمدان ایجاد شده بی ضرر بوده و از نوع خوش خیم هستند و نیاز به هیچ درمانی نداشته و طی چند ماه برطرف می‌شوند.

زمانی که کیست تخمدان پاره شود دردی را برای فرد ایجاد می ‌کند که آزاردهنده است.

بهتر است چنان چه مشکوک به کیست تخمدان هستید حتماً به پزشک متخصص دکتر فاطمه هادی مراجعه کرده و نوع آن کیست را مشخص کنید.

انواع کیست تخمدان

کیست‌ های تخمدان در انواع مختلفی وجود دارند و برای درمان کردن آنها باید حتماً نوع آنها مشخص گردد.

از جمله شایع ‌ترین آنها می ‌توان به کیست‌ های عملکردی اشاره کرد که به دلیل انجام تخمک گذاری و فعالیت تخمدان‌ ها به وجود می ‌آیند.

کیست‌ ها خود درمان می‌شوند و هیچ گونه ضرری ندارند.

به طور کلی انواع کیست های تخمدان عبارت هستند از:

کیست های فولیکولار

در طی چرخه قاعدگی معمولاً یک فولیکول شروع به رشد کرده که دارای تخمک است.

این فولیکول در وسط های دوره ی قاعدگی باز شده و موجب تخمک گذاری می‌شود.

چنانچه این فولیکول پاره نشده و تخمک گذاری انجام نشود موجب به وجود آمدن کیست فولیکولار می‌شود.

این کیست ممکن است با گذشت چند ماه خود درمان شود ولی در بعضی مواقع شروع به رشد کرده و تخمک گذاری صورت نمی گیرد و با ادامه یافتن این روند تخمدان پلی کیستیک ایجاد می گردد‌.

کیست های لوئتال

به بقایای تخمک آزاد شده از فولیکول کورپوس لوتئوم‌ گفته که موجب ترشح شدن هورمون می گردد.

زمانی که این بقایا بسته شده و مایع درون آن جمع شود منجر به کیست تخمدان می‌شود.

نام این کیست ها کیست جسم زرد نیز است  و معمولا به مرور زمان برطرف می‌شوند.

کیست های هموراژیک

با خونریزی کیست ها و جمع شدن خون داخل آنها، کیست هموراژیک ایجاد می‌شود که با خونریزی و وجود درد در ناحیه شکم و لگن همراه است.

کیست درموئید

این کیست ها دارای منشا جنینی هستند و بسیار کم به وجود می ‌آیند و علت آن وجود سلول جنین باقی مانده است که حاوی موادی مو، غضروف و چربی است و درمان این کیست ها نیاز به جراحی دارد.

کیست های آندومتریوز

زمانی که بافت ‌های آندومتر در فضایی غیر از رحم شروع به رشد کنند و در مقابل تغییرات هورمونی پاسخگو باشند و در هر بار پریودی فرد این بافت ‌ها نیز شروع به خونریزی کرده و در درون تخمدان‌ ها نفوذ کرده و باعث ایجاد کیست تخمدان شده برای درمان آن باید حتماً از روش جراحی استفاده کرد.

علت ایجاد کیست ‌های تخمدانی

از جمله علت ‌هایی که باعث به وجود آمدن کیست تخمدان می‌شود می ‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

• یکی از علل به وجود آمدن کیست تخمدان ژنتیک می‌ باشد. چنان چه فرد در خانواده خود سابقه ابتلا به کیست تخمدان را داشته باشد امکان ابتلای وی به کیست تخمدان نیز وجود دارد.
• از دیگر علل ایجاد کیست تخمدان می‌ توان به بارداری اشاره نمود.
  در زمان بارداری تخمدان همه خانم‌ ها دارای کیست زرد بوده که موجب ایجاد هورمون پروژسترون می‌شود و از سقط شدن جنین جلوگیری کرده و جزو موارد ضروری است که در صورت خارج شدن از بدن مادر باردار موجب سقط جنین می‌ گردد.
• دیگر علت ایجاد کیست تخمدان، تغییرات هورمونی هستند.
  چنان چه به دلیل انجام نشدن تخمک گذاری تخمک آزاد نگردد، فولیکول آن رشد کرده و به کیست فولیکولار تبدیل می گردد.
• به دلیل وجود عفونت شدید در ناحیه لگن امکان ابتلا به کیست تخمدان وجود دارد.
  زمانی که عفونت به داخل حفره لگن و تخمدان ها ی فرد نفوذ پیدا می کند موجب ایجاد کیست تخمدان می‌شود.
• در صورت ابتلا به آندومتریوز کیست های شکلاتی یا آندومتریوز ایجاد می‌شوند و علت آن رشد بافت های داخل رحم به قسمت هایی غیر از رحم است و تحت تاثیر تغییرات هورمونی قرار می گیرد.

علائم کیست تخمدان

باید همه ی بانوان از علائم کیست تخمدان اطلاع داشته باشند تا در صورت مشاهده ی آنها برای پیگیری بیشتر به پزشک مراجعه کنند.

از جمله علائم این کیست ها می توان موارد زیر را بیان نمود:

وجود تغییر در سیکل های عادت ماهیانه و بهم خوردن نظم آن، نشانه ای از وجود کیست تخمدان است.

درد در ناحیه شکم فرد، لگن و ران نشانه ای از ابتلا به کیست تخمدان است.
به دلیل ترکیدن و یا پیچ خوردن کیست، دردی مبهم و یا شدید در شکم و لگن ایجاد می‌شود که گاهی مواقع با حالت تهوع و کاهش فشار خون همراه است.

در صورت متورم شدن شکم و نفخ آن، می توان به وجود کیست تخمدان پی برد.
کیست های تخمدان در اندازه های مختلف از کوچک تا بزرگ به اندازه ی یک پرتقال وجود دارند و در صورت بزرگ بودن موجب وارد شدن فشار به دیگر ارگان های بدن شده و درد، نفخ و تورم را به همراه دارد‌.

گاهی مواقع وجود کیست تخمدان با احساس تکرر ادرار همراه است و ممکن است فرد در تخلیه کردن مثانه ی خود و اجابت مزاج نیز با مشکل مواجه شود.

زیاد شدن موهای زائد صورت ممکن است به دلیل کیست تخمدان باشد که ناشی از تغییرات هورمونی است‌.

گاهی اوقات با افزایش هورمون ها و میزان چربی پوست، جوش و آکنه ایجاد می‌شود که به دلیل سندروم پلی کیستیک است.

ممکن است به دلیل وجود کیست تخمدان بزرگ و فشار آوردن به اعصاب کمر، دردی در ناحیه ی کمر ایجاد شود.

چنان چه جدیداً دارای رابطه جنسی دردناک شده اید ممکن است به دلیل کیست تخمدان باشد.

راه های تشخیص کیست تخمدان

گاهی اوقات پزشک با انجام دادن معاینه و احساس کردن یک توده غیرطبیعی در رحم و پرسیدن سوالات در این زمینه از بیمار، پی به وجود کیست تخمدان می‌ برند ولی باز هم برای بررسی بیشتر موارد تشخیصی زیر را برای بیمار تجویز می ‌کنند:

انجام دادن سونوگرافی

با استفاده از روش سونوگرافی و امواج اولتراسوند، باعث تصویربرداری از ناحیه شکم و رحم و تخمدان‌ ها شده و چنانچه کیستی وجود داشته باشد از طریق آن مشخص می ‌گردد.

استفاده از سی تی اسکن

استفاده از روش سی تی اسکن باعث به دست آمدن تصاویر دقیق ‌تر از ناحیه شکم می‌شود.

انجام دادن ام آر آی

ام آر آی را برای کیست ‌هایی که امکان دارد بدخیم باشند به کار می ‌برند.

درمان کیست تخمدان

با در نظر گرفتن نوع کیست و اندازه ای که دارد برای درمان آن تصمیم گیری می‌شود. اما به طور کلی جهت درمان کیست تخمدان از روش های زیر استفاده می کنند:

استفاده از درمان دارویی

بهترین دارویی که جهت درمان کیست تخمدان استفاده می کنند قرص های هورمونی چون قرص های ضدبارداری هستند که با استفاده از آنها اندازه ی هورمون بدن تنظیم شده و از رشد کردن کیست ها پیشگیری می‌شود.

انجام لاپاراسکوپی

با به کار بردن روش لاپاراسکوپی، برشی کوچک در روی شکم ایجاد شده و از طریق آن کیست مورد نظر را خارج می نمایند. این روش جهت خارج کردن کیست های کوچک کاربرد دارد.

انجام لاپاراتومی

زمانی که اندازه ی کیست بزرگ باشد با استفاده از روش لاپاراتومی و با ایجاد برشی بزرگ در روی شکم، کیست مورد نظر را خارج می کنند. هر دو روش لاپاراسکوپی و لاپاراتومی جزو روش های جراحی جهت درمان کیست هستند که با در نظر گرفتن اندازه کیست از آنها استفاده می کنند.

راه های پیشگیری کردن از کیست تخمدان

بهتر است از ایجاد کیست های تخمدانی پیشگیری کرد تا نیاز به درمان کردن آنها پیدا نکنید. با انجام دادن و رعایت کردن یکسری از نکات می توان از ایجاد کیست های تخمدان تا حدودی پیشگیری نمود. از جمله راه های پیشگیری از کیست تخمدان عبارتند از:

ورزش کردن

فرد با انجام مرتب ورزش در طول روز و هفته می تواند موجب ایجاد تعادل در هورمون های بدن شده و مانع از ایجاد کیست گردد.

ایجاد تعادل در وزن و کنترل کردن آن

زنانی که دارای BMI بالای ۳۵ هستند ریسک ابتلا به سندروم پلی کیستیک را دارند بنابراین بهتر است وزن خود را کاهش داده و BMI را به زیر ۲۷ برسانند.

داشتن رژیم غذایی مناسب

با داشتن رژیمی مناسب و استفاده از میوه و سبزیجات تازه می توانید از ایجاد کیست تخمدان پیشگیری نمایید. توصیه بر این است که میش از مصرف گوشت از سالاد استفاده نمود‌.

از مصرف غذا های فست فودی، شیرینی جات، غذا های کنسروی و غذا های دیر هضم خودداری کنید.

تأثیر کیست تخمدان بر چرخه قاعدگی

کیست‌ های تخمدان به‌ ویژه نوع عملکردی آن‌ ها، می‌ توانند چرخه طبیعی قاعدگی را مختل کنند.

این نوع کیست‌ ها معمولاً در نتیجه عدم تخمک‌ گذاری درست در یک سیکل قاعدگی ایجاد می‌ شوند.

وجود کیست می‌ تواند باعث تأخیر در قاعدگی، کوتاه شدن یا طولانی شدن دوره‌ ها و حتی عدم قاعدگی در برخی ماه‌ ها شود.

این بی‌ نظمی معمولاً موقتی است، اما در صورت تداوم، نیاز به بررسی و درمان دارد.

زنانی که دچار کیست تخمدان هستند ممکن است تغییراتی در میزان خونریزی ماهیانه خود تجربه کنند.

برخی افراد دچار خونریزی شدیدتر و دردناک‌ تر از حد معمول می‌ شوند، در حالی که برخی دیگر ممکن است خونریزی‌ های بسیار کم یا لکه‌ بینی داشته باشند.

این تغییرات معمولاً به دلیل اختلال در سطح هورمون‌ های زنانه (استروژن و پروژسترون) رخ می‌ دهد که مستقیماً با عملکرد تخمدان‌ ها در ارتباط‌اند.

کیست‌ های تخمدانی می‌ توانند علائم سندرم پیش از قاعدگی (PMS) را تشدید کنند.

درد لگن، حساسیت پستان‌ ها، نوسانات خلقی و نفخ شکم ممکن است با شدت بیشتری ظاهر شوند.

این علائم به دلیل بزرگ شدن کیست یا فشار آن بر بافت‌ های اطراف ایجاد می‌ شوند.

در برخی موارد، وجود کیست‌ های بزرگ یا پیچ‌ خورده حتی می‌ تواند درد شدیدی ایجاد کند که با دوره قاعدگی اشتباه گرفته شود.

آیا کیست تخمدان سرطانی می‌ شود؟

در اغلب موارد، کیست‌ های تخمدان خوش‌ خیم (غیرسرطانی) هستند و بدون ایجاد مشکل خاصی از بین می‌ روند.

این کیست‌ ها به‌ ویژه در سنین باروری بسیار شایع‌ اند و اغلب به عنوان بخشی از روند طبیعی تخمک‌ گذاری ایجاد می‌ شوند.

بیشتر زنان در دوره‌ ای از زندگی خود حداقل یک‌ بار کیست تخمدانی را تجربه می‌ کنند، بدون اینکه این کیست‌ ها تهدیدی برای سلامت‌ شان باشند.

برخی از ویژگی‌ های کیست‌ ها ممکن است نیاز به بررسی دقیق‌ تری داشته باشند مانند اندازه بزرگ، رشد تدریجی، شکل غیرطبیعی، یا عدم ناپدید شدن پس از چند چرخه قاعدگی.

در زنان یائسه، احتمال سرطانی بودن کیست‌ ها نسبت به زنان جوان بیشتر است، هرچند هنوز هم بیشتر کیست‌ ها در این دوران نیز خوش‌ خیم‌ اند.

پزشکان با استفاده از سونوگرافی و آزمایش خون (مثل CA-125) می‌ توانند خطرات احتمالی را ارزیابی کنند.

کیست‌ های بدخیم یا سرطانی معمولاً با نشانه‌ های هشداردهنده‌ ای همراه هستند، مانند درد مداوم لگن، نفخ شکم، کاهش وزن بی‌ دلیل، و احساس سیری سریع پس از خوردن مقدار کمی غذا.

با این حال، تشخیص قطعی فقط از طریق آزمایش‌ های تخصصی ممکن است.

تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان می‌ تواند تأثیر زیادی در موفقیت درمان داشته باشد، به همین دلیل پیگیری دقیق و مراجعه منظم به پزشک بسیار مهم است.

کیست تخمدان و ناباروری

همه‌ ی کیست‌ های تخمدان باعث ناباروری نمی‌ شوند، اما برخی از آن‌ ها ممکن است بر توانایی باردار شدن تأثیر بگذارند.

به‌طور خاص، کیست‌ های ناشی از بیماری‌ هایی مانند اندومتریوز (کیست شکلاتی) یا سندرم تخمدان پلی‌ کیستیک (PCOS) می‌ توانند تخمک‌ گذاری طبیعی را مختل کنند.

در اندومتریوز، بافتی مشابه بافت داخلی رحم در تخمدان رشد می‌ کند که ممکن است به بافت تخمدان آسیب بزند یا لوله‌ های رحمی را تحت‌ تأثیر قرار دهد.

در PCOS نیز تخمک‌گذاری نامنظم یا عدم تخمک‌گذاری می‌تواند منجر به ناباروری شود.

با وجود تأثیر برخی کیست‌ ها بر باروری، بسیاری از زنان با وجود این شرایط، با درمان مناسب قادر به بارداری هستند.

بسته به نوع و شدت کیست، درمان‌ هایی مانند داروهای تحریک تخمک‌ گذاری، جراحی برای برداشتن کیست، یا روش‌ های کمک‌ باروری مثل IVF (لقاح آزمایشگاهی) می‌ توانند مؤثر باشند.

تشخیص زودهنگام و پیگیری پزشکی دقیق، نقش کلیدی در حفظ توانایی باروری ایفا می‌ کند و امید به بارداری را افزایش می‌ دهد.